Gentryfikacja

Gentryfikacja jest definiowana jako zmiana charakteru części miasta wynikająca ze zmiany struktury społecznej jej mieszkańców. Wyróżnia się gentryfikację ekonomiczną, społeczną i symboliczną (kulturową).

Pojęcie zostało po raz pierwszy użyte przez Ruth Glass w 1964 r. w odniesieniu do sytuacji w londyńskiej dzielnicy Islington. Wcześniej na tym obszarze mieszkała klasa niższa. Został on jednak przejęty i zrewitalizowany przez klasę wyższą. Doprowadziło to do poprawy sytuacji mieszkaniowej, zmiany stosunków najmu-własności (przewaga własności, eliminacja najmu), wysiedlenia ludności niezamożnej, a przede wszystkim wzrostu cen nieruchomości.

Wyróżnia sie kilka rodzajów gentryfikacji. Gentryfikacja ekonomiczna polega na wzroście cen mieszkań, a także wzroście czynszów i kosztów utrzymania. Gentryfikacja społeczna to zmiana składu mieszkańców danego obszaru – przede wszystkim osiedlanie się tam osób młodszych, bardziej wykształconych i zwykle zamożniejszych. Gentryfikacja symbolicznadotyczy zmiany charakteru miejsca w świadomości mieszkańców, np. dzielnica, która dotychczas miała złą sławę, zacznie być postrzegana jako prestiżowa.

Gentryfikacja jest zjawiskiem dość długotrwałym i składa się z kilku etapów. Najpierw do zaniedbanej dzielnicy przenoszą się nowe grupy społeczne, zwykle zamożniejsze niż dotychczasowi mieszkańcy (gentryfikacja społeczna), gdyż przyciąga je potencjał okolicy. Mają one pomysł na zagospodarowanie zniszczonych budynków z historią i nadanie im drugiego życia. Wówczas dochodzi też do gentryfikacji symbolicznej – dzielnica przestaje się źle kojarzyć, zaczyna być utożsamiana z określoną grupą, np. artystów, a po pewnym czasie staje się wręcz modna. Moda z kolei powoduje popyt na nieruchomości. To prowadzi do powstawania nowych inwestycji i ogólnego wzrostu cen i kosztów utrzymania (gentryfikacja ekonomiczna).

Procesy związane z gentryfikacją niewątpliwie poprawiają jakość życia w miejscu, którego dotyczą. Okolica staje się estetyczniejsza, bezpieczniejsza i bardziej pożądana przez nabywców nieruchomości. Wiele starszych budynków, nieraz o wyjątkowych walorach, jest poddawanych rewitalizacji. Powstają także nowe instytucje kulturalne i punkty gastronomiczne.

Jednak należy zauważyć, że nie zawsze i nie dla wszystkich jest to zjawisko korzystne. Jak wspomniano, gentryfikacja wpływa na wzrost wysokości czynszów. Gdy do danej dzielnicy sprowadza się więcej zamożnych mieszkańców, zyskuje ona status dzielnicy „bogatszej”, co z kolei jest pretekstem do podwyższania opłat. Przez to dotychczasowi mieszkańcy o niższym statusie materialnym nie mogą sprostać wydatkom i nieraz są zmuszeni do wyprowadzki. Poza tym podporządkowanie wszystkiego jedynie regułom rynku może prowadzić do tworzenia powierzchni komercyjnych w miejsce terenów zielonych. Gentryfikacja prowadzi także do zanikania małych prywatnych firm, które nie mogą sprostać konkurencji ze strony dużych sieci handlowych i usługowych.